1. SKIP_MENU
  2. SKIP_CONTENT
  3. SKIP_FOOTER
  • آخرین بروزرسانی: یکشنبه 25 فوریه 2018. برابر با یکشنبه, 06 اسفند 1396

سناریوهائی برای ایجاد رهبری

.



پیشگفتار

از نظر من، مهمترین موضوعی که در روند مبارزهء سکولار دموکرات‌های ایران با حکومت‌اسلامی مطرح است، یا باید مطرح باشد، به مسئلهء «رهبری» مربوط می‌شود. در واقع، هر مبارزهء سیاسی به رهبری احتیاج دارد و این رهبری در طی روندهای پیچیده‌ای شکل می‌گیرد که توجه به آنها می‌تواند ما را به امکانات واقعاً موجود و بالقوه‌ای که در مسیر مبارزه وجود دارند آشناتر می‌کند.

انواع رهبری

من، بعنوان یکی از علاقه‌مندان نظریات جامعه شناسانهء ماکس وبر آلمانی، باور دارم که ادعای رهبری داشتن از جانب سیاست‌ورزان، و پذیرش آن رهبری از جانب مردم، به دو پارهء پیشامدرن و مدرن تقسیم می‌شود.
در دوران پیشامدرن مردم در آفرینش رهبری نقش چندانی نداشته‌اند و رهبر را یا «سُنت جاری جامعه» (مثلاً توارث خونی) معین می‌کرده و یا ظهور شخصیتی که مدعی ارتباط با عالم غیب و خدا و فرشتگان‌اش می‌شده و مردم هم ـ به دلایل مختلفی که جای بحث‌اش اینجا نیست ـ رهبری او را می‌پذیرفته‌اند. ماکس وبر نوع اول را «رهبری سُنتی» و نوع دوم را «رهبری کاریزماتیک» می‌نامد. در این میان می‌توان به نوع سومی از رهبری پیشامدرن نیز اشاره کرد که بر اساس زور شمشیر و تحمیل حاکمیت حاصل می‌شود و می‌توان با عنوان «رهبری غصبی» نیز نام برد.
در دوران مدرن اما نقش مردم در تعیین و پذیرش رهبری تعیین کننده می‌شود و با جا افتادن مفهوم دموکراسی «رهبری انتخابی» جای دو نوع رهبری قبلی را می‌گیرد و نامزدهای رهبری را وا می‌دارد که راه‌های مختلفی برای جلب نظر مردم بیابند. و عمدهء این راه‌ها از بزنگاهی می‌گذرند که «رهبری شورائی» نام دارد و در برابر «رهبری فردی» قرار می‌گیرد. در رهبری شورائی، اجماع نظر نخبگان سیاسی است که پیدایش رهبری فردی را، آن هم بعنوان سخنگو و مجری رهبری شورائی ممکن می‌کند.
اما این وضعیت همواره بصورت سپید و سیاه شکل نمی‌گیرد و جوامع، در مسیر گذار خود به سوی دموکراسی، هر یک در مرحله‌ای از این سیر تطور قرار دارند و بر اساس همین چهارچوب نظری است که می‌توان جوامع را، در مسیر متحقق ساختن دموکراسی درونی خود، درجه‌بندی کرد و پیشرفتگی یا عقب‌ماندگی‌شان را نشان داد.
در این میان، یکی از مختصات جوامع در حال توسعهء دوران مدرن، که گرفتار «استبدادهای ایدئولوژیک» هم هستند، عبارت از این واقعیت است که مبارزان علیه این حکومت‌ها (اپوزیسیون حکومت) اغلب در بین انواع رهبری سرگردان می‌مانند و، مثلاً، حتی وقتی به نفی ضرورت رهبری فردی می‌پردازند، در واقعیت امر تاکتیک‌های خود را برای آفرینش یک چهرهء شاخص و احیاناً کاریزماتیک بر می‌گزینند.

شرایط لازم

در جهان مدرن، معمولاً «رهبر» یک جریان سیاسی طی روندهای معینی «چهره می‌کند» و مورد پذیرش عمومی قرار می‌گیرد. مثلاً، می‌توان پیرامون ویژگی‌های عام اجتماعی یک نامزد رهبری از موارد زیر یاد کرد: داشتن سابقهء مبارزاتی طولانی داشتن توان مطرح ساختن مباحث نظری، داشتن قدرت سخنوری، داشتن توان جذب چهره‌های مبارز و سرشناس دیگر، داشتن استعداد مدیریت، بخصوص در موارد بحرانی، شناخته شدگی در گسترهء ملی و بین‌المللی، و... اینها را می‌توان «ویژگی‌های عام و اجتماعی رهبران سیاسی» دانست.
اما برای رسیدن به رهبری فردی (و احیاناً کاریزماتیک) ضروری است تا شرایط دیگری را هم بر این سیاهه افزود؛ با این توجه که در اینجا منظور از «رهبری کاریزماتیک» معنای رایج و امروزی این مفهوم است که به موجود بودن ویژگی‌های خارق‌العادهء فردی، همچون داشتن چهرهء مطبوع، خوش پوشی، راستگوئی و مبرا بودن از ضعف‌های شخصیتی، داشتن هیبت و گیرائی و محبوبیت عامه‌پسند شخص مربوط می‌شوند. اینها «ویژگی‌های رفتاری و جسمانی فردی» محسوب می‌شوند. یعنی، «رهبر فردی یا کاریزماتیک نوین»، علاوه بر داشتن «ویژگی‌های عام اجتماعی» به این «ویژگی‌های فردی» نیز مجهز است. همچنین باید به این نکته مهم نیز توجه داشت که جمع شدن این ویژگی‌ها در یک رهبر بالقوه ممکن است حتی فقدان ویژگی‌های عمومی و اجتماعی در او را کم اهمیت کند.

دوران انقلاب 57

اگر به دوران پیش از انقلاب 57 برگردیم و در جستجوی رهبران بالقوه‌ای باشیم که می‌توانستند یا جانشین شاهی شوند که مبتلا به سرطان شده و عمر حکمرانی‌اش به پایان طبیعی خود نزدیک شده بود، و یا می‌توانستند ولیعهدش را در کنترل خود بگیرند تا فقط پادشاهی کند و نه حکومت، براستی از چه کسانی می‌شود نام برد که در جریان آن انقلاب بخت خود را نیازموده باشند؟ یا می‌توان پرسید که اینگونه رهبران را در کدام حوزه‌ها می‌توان یافت؟ از نظر من حوزه‌های موجود در آن دوران از این قرار بودند: بازماندگان نهضت ملی دوران مصدق در دو شاخهء جبههء ملی (بگیریم: صدیقی، سنجابی، فروهر و بختیار را در داخل کشور و بنی صدر را در خارج) و نهضت آزادی (مهندس بازرگان، حسیبی‌ها، معین فر در داخل و ابراهیم یزدی و ... در خارج)؛ روحانیت فرقهء دوازده امامی در دو شاخهء مخالفان ورود روحانیت به سیاست (آیت الله شریعتمداری) و موافقان این روند (آیت‌الله‌ها طالقانی، مطهری و بهشتی در داخل و آیت الله خمینی در خارج)؛ جریانات چپ علنی، شامل حزب توده (کیانوری و طبری در خارج و امثال محمود اعتمادزاده در داخل)، بازماندگان نیروی سوم، رهبران کنفدراسیون دانشجوئی؛ و جریانات چپ زیرزمینی، همچون مجاهدین خلق و فدائیان خلق.....

در دو سه سال مانده به پیروزی انقلاب 57، و سپس در روند تشکیل شورای انقلاب و دولت موقت، همهء نام‌ها و شخصیت‌های مورد اشارهء فوق مطرح بودند اما، با قدرت گرفتن جریان اسلام سیاسی و بردن آیت‌الله خمینی به پاریس و نظر موافق قدرت‌های غربی با او و همراهی رسانه‌های این قدرت‌ها برای شناساندن او به عامهء مردم ایران، آیت‌الله خمینی، که بیشتر واجد ویژگی‌های شخصی و عامه‌پسند بود تا ویژگی‌های عمومی اجتماعی، به «رهبر کاریزماتیک انقلاب» تبدیل شد و همهء شخصیت‌های فوق (جز صدیقی و بختیار) را تحت‌الشعاع خویش قرار داده و به خدمت خود گرفت.

دوران کنونی

امروزه اما از در و دیوار می‌شنویم که دیگر نه تنها در صفوف اپوزیسیون حکومت‌اسلامی شخصیت کاریزماتیکی وجود ندارد بلکه اساساً عهد ظهور «رهبری کاریزماتیک» گذشته است و باید در پی نوعی «رهبری شورائی» بود. اما از آنجا که هنوز حوادث سال 57 و ظهور خمینی به عنوان رهبر کاریزماتیک از خاطره‌ها رخت نبسته، فهم جریانات و پیشنهادات مربوط به اتخاذ روش‌های شورائی برای بسطاری از سیاست‌ورزان آسان نیست. مثلاً، در این زمینه، برخی از فعالان سیاسی می‌کوشند تا «طرح آلترناتیو‌سازی سکولار دموکرات‌های انحلال‌طلب خارج کشور» را (که به روش‌های مختلفی می‌کوشد تا رهبری شورائی را جانشین رهبری کاریزماتیک کند) بصورت نوعی تلاش برای بازآفرینی سناریوی انقلاب 57 درک می‌کنند و آن را نابهنگام و خلاف اصول آفرینش «رهبری شورائی» می‌بینند، و در نتیجه، چون ذهنیت‌شان با رهبری کاریزماتیک خو کرده کوشش‌های خلاف ذهنیت‌شان را عین ذهنیت خود می‌یابند.
در واقع، سی و پنج سال گذشته از پیروزی انقلاب ضد مشروطه، بخوبی می‌توان دید که کوشش‌های مختلف در راستای ایجاد «رهبری شورائی» چندان جواب نداده و توفیقی نداشته‌اند و شخصیت‌هائی که می‌توانند بصورت بالقوه در یک «شورای رهبری» حضور داشته باشند نتوانسته‌اند در میان خود به توافق برسند. در نتیجه، و در عمل، خود این مدعیان «رهبری شورائی» به انواع حیل می‌کوشند تا همان ماجرای 35 سال پیش را در روزگار کنونی بازآفرینی کنند بی‌آنکه توضیح دهند که روش کنونی آنها چه تفاوتی با سناریوی رهبر‌سازی از آیت‌الله خمینی دارد.
در نتیجه، به نظر می‌رسد که در کنار شرح ظاهری شعار خواستاری تشکیل شورای رهبری، همهء کوشندگان سیاسی مخالف حکومت‌اسلامی همچنان گوشهء چشمی هم به ایجاد یا یافتن «رهبری کاریزماتیک» داشته باشند.

محل شکل‌گیری

یکی دیگر از بحث‌های عمده در زمینهء رهبری اپوزیسیون (جه کاریزماتیک و چه شورائی) به محل شکل‌گیری آن مربوط می‌شود. الگوی اصلی تاریخی در این مورد بر این مدار ساخته شده که حکومت مستقر غیردموکراتیک و واجد «رهبری غصبی» نمی‌تواند اجازه دهد که آلترناتیو رهبری کنندهء نیروهای مخالف‌اش در قلمرو قدرت‌اش بوجود آید. در نتیجه، و معمولاً، رهبری اپوزیسیون حکومت (و نه دولت) در بیرون از مرزهای قدرت استبدادی شکل می‌گیرد و هدایت عملیات انحلال‌طلبانه را بر عهده دارد.
این «تز» که می‌توان نمونه‌های تاریخی متعددی را برای اثبات صحت‌اش اقامه کرد، بطور طبیعی، مورد مخالفت نیروهائی قرار گرفته که کُل‌شان را می‌توان با عنوان «اصلاح‌طلب» دسته‌بندی کرد. آنها نه تنها با انحلال حکومت موافق نیستند و تنها در محدودهء «اصلاح برای ابقا»ی رژیم، آن هم از طریق تصرف دولت، عمل می‌کنند، بلکه می‌کوشند تا ثابت کنند که رهبری اپوزیسیون را می‌توان در داخل مرزهای قدرت نیز شکل داد. برای آنها پیدایش «جنبش سبز» در سال 88، آن هم با رهبری کسانی که خواستار حفظ و اجرای اصول مغفولهء قانون اساسی شریعت بنیاد حکومت بوده و با طرح شعارهای «ساختارشکن» مخالفت می‌کردند، موهبتی بود تا با جریان آلترناتیو‌سازی و انحلال‌طلبی مقابله کنند. برای آنها «رهبری اپوزیسیون» هم وجود دارد و هم در داخل کشور است و همهء کوشش‌های خارج کشوری‌ها باید در راستای تقویت و حمایت آن باشد.

:بدینسان دو جریان سیاسی مشخص با تفاوت‌های زیر در برابر هم شکل گرفته‌اند
- حکومت‌اسلامی قابل اصلاح است / قابل اصلاح نیست،
- باید در راستای اصلاح آن عمل کرد / باید آن را منحل ساخت،
- آلترناتیو برای تشکیل دولت است در ظل حکومت‌اسلامی / برای تشکیل حکومت است بجای جکومت اسلامی،
- رهبری اپوزیسیون در داخل کشور است / رهبری اپوزیسیون انحلال‌طلب نمی‌تواند در داخل کشور بوجود آید؛ و یا اگر هم چنین رهبری بالقوه وجود داشته باشد نمی‌تواند کار علنی کند، چرا که به مجرد احساس خطر کردن حکومت او و طرفداران‌اش در خطر نابودی یا زندان و آزار قرار خواهند گرفت.

شاهزاده رضا پهلوی

در میان نامزدهای بالقوهء «رهبری» (چه در شاخهء کاریزماتیک و چه در وجه شورائی آن) مسلماً شاخص‌ترین فرد شاهزاده رضا پهلوی بوده است؛ چرا که او بیش از دیگران دارای «ویژگی‌های عمومی و اجتماعی رهبری» است و کافی بوده است تا روی ویژگی‌های فردی او نیز «کار شود» تا، در صورت وجود شرایط موافق بین‌المللی، از او یک «رهبر کاریزماتیک» ساخته شود.
این کوشش‌ها اما در عمل، و به دلیل رفتارها و تصمیمات خود این شاهزاده، درست از آب نیامده و حتی نتیجهء عکس داده است. بدین معنی که «شاهزاده»، بجای قد علم کردن صریح و شجاعانه در برابر حکومت‌اسلامی و کوشش برای جذب و نگاهداری شخصیت‌های قابل اعتماد، تن به همکاری با افرادی ناشناخته (و به قول برخی حتی از طرفدارنش مشکوک) داده و طی روند سیاسی معوجی که تشکیل شورای ملی نام گرفته، تبدیل به سخنگوی این افراد شده و خود را با تشکیلاتی همراه کرده است که:

- اعلام می کند نه آلترناتیو است و نه آلترناتیو‌ساز
- از بیان روشن اینکه رهبری جریان آلترناتیو در خارج کشور بوجود می‌آید پرهیز می‌کند
- فقط در راستای انجام «انتخابات آزاد» می‌کوشد
- به خامنه‌ای نامه می‌نویسد و از او می‌خواهد تا بر اساس قانون اساسی حکومت‌اسلامی انتخابات آزاد را انجام دهد و در نتیجه هم انقلاب 57 و هم قانون اساسی برخاسته از آن و هم رهبری خامنه‌ای را به رسمیت می‌شناسد.
- و با جریانی که نظریهء تابعیت خارج از داخل را مطرح کرده همراه می‌شود

بدینسان، از نظر من، آقای رضا پهلوی موقعیت خود را بعنوان «رهبر بالقوه»ی مخالفان حکومت‌اسلامی سخت ناکارآمد کرده است.
پی بردن به اینکه چرا آقای پهلوی این روند را (که دلایل آگاهانه بودن انجام گرفتن‌اش روز به روز روشن‌تر می‌شود) بعنوان سیاست خود اتخاذ کرده موکول به داشتن اطلاعات بیشتر و فرارسیدن موعد قضاوت‌های تاریخی است اما، بهر‌حال، نتیجهء این روند آن است که او، بجای ارتقاء دادن خود از مقام ولیعهد شاه سابق به یک رهبر سیاسی امروزی اما واجد مشخصات کاریزماتیک، خویشتن را همردیف دیگر رهبران اسمی اپوزیسیون کرده و از لحاظ تشکیلاتی نیز نتوانسته است حتی جاذبه‌ای را در مورد «رهبری شورائی» ایجاد کند؛ چه رسد به مقولهء «رهبری کاریزماتیک.»

تجربهء «اتحاد برای دموکراسی»

در زمینهء ایجاد «رهبری شورائی» می‌توان به کوشش‌های سه شخصیت سرشناس سیاسی خارج کشور، به نام‌های سازگارا، شریعتمداری و آهی اشاره کرد. این سه تن توفیق آن را داشته‌اند تا، با تکیه بر برخی منابع مالی شناخته و ناشناخته، بخش عمده‌ای از ساکنان منطقهء خاکستری اپوزیسیون را، که بین اصلاح‌طلبی و انحلال‌طلبی سرگردانند، در چهار کنفرانس گرد هم آورند و از دل این گردهمآئی‌ها نهادی به نام «اتحاد برای دموکراسی» را سامان دهند. اما، احتمالاً بعلت احتراز آگاهانه‌شان از تأکید بر سکولار بودن حکومت آینده و نیز داشتن قصد همکاری با بخشی از اصلاح‌طلبان اسلامی، این تشکیلات نتوانسته است تا حد یک آلترناتیو شورائی فرا بروید. بخصوص که این نهاد با انتخاب خواستاری انجام «انتخابات آزاد» بعنوان استراتژی مبارزاتی خود اصولاً به مخالفت با روند آلترناتیو‌سازی در خارج کشور دامن زده است.

مشکلات پایدار

می‌دانیم که تا کنون روند ایجاد رهبری (چه در داخل و چه در خارج) بیش از هر چیز از بی‌رغبتی شخصیت‌های مختلف سیاسی در شرکت در کارهای گروهی و ایجاد تشکلات لطمه دیده است؛ بطوری که هیچ کس نتوانسته دیگران را به اتخاذ مواضع سیاسی خاص و یا توافق بر سر شعارهائی معین دعوت کند؛ و هرکس تنها در محدودهء کوچک یاران خود محصور است.
شاید بالاترین نمود این وضعیت را بتوان در شکل‌گیری شورای ملی با مرکزیت آقای رضا پهلوی دید. در ابتدا و بصورتی بدیهی این انتظار می‌رفت که لااقل شخصیت‌های طرفدار ایشان به دعوتی که در راستای پیوستن به شورای ملی مطرح شده بود پاسخ مثبت دهند. حال آنکه نه تنها چنین نشد بلکه حتی حزب مشروطهء ایران و رهبران‌اش، که قید وفاداری به پادشاهی آقای پهلوی را در اساسنامهء خود دارند، نیز حاضر به شرکت در این شورا نشدند.
در مورد تعیین هدف و استراتژی و تاکتیک‌های مبارزاتی نیز هنوز توافقی بین شخصیت‌ها و سازمان‌های اپوزیسیون صورت نگرفته است. این پراکندگی را می‌توان در مورد «اتتخابات آزاد» بخوبی مشاهده کرد. هم اتحاد و هم سازمان جمهوری‌خواهان، و نیز نهاد «اتحاد برای دموکراسی» آن را بعنوان استراتژی مبارزاتی خود انتخاب کرده‌اند، در حالی که جنبش سکولار دموکراسی آن را از مقولهء تاکتیک‌ها می‌داند و شورای ملی آقای پهلوی هم در این مورد بین هدف و استراتژی سرگردان است.

تجربه‌ای نو

اما، در این میان، و پس از انتخابات ریاست جمهوری در ایران و بیرون آوردن حسن روحانی از صندوق شعبدهء حکومت، به نظر می‌رسد که عده‌ای جریان تازه‌ای را در راستای برساختن «رهبری» آغاز کرده‌اند که در منطقهء خاکستری بین اصلاح‌طلبی و انحلال‌طلبی حرکت می‌کند و خطوط جدا کنندهء این دو اردوگاه را نیز در هم می‌ریزد. این جریان با اقدام آقای مهندس حشمت الله طبرزدی در راستای ایجاد نوعی رهبری اپوزیسیون سکولار دموکرات آغاز شده است. ایشان، پس از تحمل چهار سال زندان، ده ماهی بود که با سپردن تضمین در مورد اینکه کار سیاسی نخواهد کرد، در مرخصی به سر می‌برد اما، پس از انجام انتخابات ریاست جمهوری و آغاز مذاکرات با کشورهای غربی، به این نتیجه رسید که حکومت‌اسلامی در برابر غرب عقب نشسته است و این وضعیت موجب می‌شود که در امر رعایت اصول حقوق بشر نیز پیشرفت‌هائی حاصل شود؟ و اگر داخل و خارج دست در دست هم داشته باشند می‌توان امیدوار بود که دور تازه‌ای از مبارزه برای دموکراسی آغاز شود. در نتیجه، قبل از بازگشت قابل پیش‌بینی ایشان به زندان، مسئلهء ایجاد یک «شورای جبههء دموکراتیک در خارج کشور» مطرح شد و، در جوار آن، چهار خواست مشخص (لغو اعدام، آزادی کلیهء زندانیان سیاسی، بهبود وضع معیشت مردم و لغو حجاب اجباری) بعنوان شعارهای اصلی اپوزیسیون سکولار دموکرات از داخل کشور به خارج «ابلاع» شد. همزمان با این ماجرا، نمایندهء آقای طبرزدی در خارج کشور در نامه‌ای خطاب به سازمان‌های سکولار دموکرات نوشت که سکولار دموکرات‌های خارج کشور باید تابعیت «رهبری داخل کشور» را بپذیرند. و هنوز در این مورد بحث و گفتگو ادامه داشت که سالگرد انقلاب 22 بهمن از راه رسید و شورائی که بدون اعلام قبلی بوجود آمده بود تصمیم گرفت تا هدایت تظاهرات سیاسی را در شهر‌های مختلف بر عهده بگیرد. طرفه اینکه همهء این مسائل مورد موافقت عملی چند تن از چهره‌های مختلف سیاسی نیز قرار گرفت، هر چند که در هر شهر تعداد انگشت شماری از ایرانیان به این تظاهرات پیوستند.
بعلاوه، در این جریان جای اصلاح‌طلبان و برخی چهره‌های ظاهراً رادیکال نیز خالی نبود. مثلاً، مجلس سخنرانی مشترک آقایان سازگارا و اسانلو در واشنگتن بمناسبت 22 بهمن، و در ارتباط با دعوت عمومی شورای جبههء دموکراتیک، گواه روشنی بر این امر محسوب شد. بخصوص که آقای اسانلو در سخنرانی خود مؤکداً از ایجاد «همبستگی بین داخل و خارج» (که گویا قرار است یادآور «سولیداریتی» لهسان به رهبری آقای لخ والسا باشد) سخن گفته و خارج کشوری‌ها را از سنگ‌اندازی در این مسیر پرهیز داده‌اند و آقای سازگار را نیز همچون نظریه‌پرداز این جریان ظاهر شده و سخن می‌گویند.

بدینسان، در جریان برگزاری مراسم سالگرد انقلاب‌اسلامی، روندی کلید خورد (و قرار است در سالگرد هشتم مارس نیز تکرار شود) که بر این پایه‌ها و مفروضات کار می‌کند:
- ایجاد همبستگی بین داخل و خارج ضرورت دارد
- رهبری این همبستگی در داخل کشور است
- این رهبری می‌تواند بصورت آلترناتیوی در درون حکومت اسلامی عمل کند و از آن امتیازات بگیرد
- حکومت اسلامی بعلت ضعف مفرط مالی و کوتاه آمدن اجباری در برابر غرب نمی‌تواند متعرض این رهبری شود، حتی اگر نامزد این سمت را در زندان داشته باشد.
- و زندانی شدن نامزد رهبری این جریان هم اتفاق بدی نیست و می‌تواند اپوزیسیون حکومت را صاحب یک نلسون ماندلای ایرانی هم بکند.

به نظر می‌رسد که به تصور گردانندگان این جریان، سناریوی کارآمدی آفریده شده است: جلوی ایجاد آلترناتیو در خارج کشور گرفته می‌شود، رضا پهلوی از موقعیت شاخص خود در اپوزیسیون خارج کشور خلع شده و به یکی از کوشندگان سیاسی تبدیل گشته و رفته رفته از صحنهء سیاسی محو می‌شود؛ چهره‌های سیاسی خارج کشور در مورد انتقال رهبری به داخل کشور توافق می‌کنند، نامزد این رهبری، بوسیلهء تبلیغات خارج کشوری‌ها، ابعاد کاریزماتیک پیدا می‌کند و...

و یک پرسش ساده

با توجه به مشکلاتی که شرح آن گذشت، و بر زمینهء رویدادهای اخیر، می‌توان پرسید که آیا این «همگرائی ناگهانی برخی از چهره‌ها و سازمان‌های سیاسی»، با همهء جغرافیای محدود‌اش، امری «خودجوش» است و یا سر نخ همهء این اقدامات به یک «مرکز» وصل می‌شود که می‌تواند در مواقع مقتضی جریانات منفصل را بهم متصل کند؟
من البته، برای یافتن پاسخی به این پرسش‌ها عجله‌ای ندارم و معتقدم که گذر زمان نشان خواهد داد که آیا واقعاً «خبری» هست یا من دچار خیالات شده‌ام.

برگه درخواست عضویت
ایمیل دبیرخانه حزب
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

با ما همراه باشید

روشنگری لازم

مقالاتی که از دگراندیشان و هم‌اندیشان در سامانه حزب مشروطه ایران (لیبرال دموکرات) درج می‌شوند، تنها برای آگاهی‌رسانی، ترویج رواداری و نهادینه کردن چندگرائی در فرهنگ سیاسی کشورمان می‌باشد و حزب هیچ‌گونه مسئولیتی در قبال محتوای آنان ندارد. مقالات می‌توانند با نظرگاه‌های حزب هم‌خوانی نداشته باشند. سامانه حزب در انتخاب مقالات آزاد است.

آخرین مقالات درج شده جدید

مشروطه ایرانی و گفتمان ملی…

22 بهمن و خیزش مردم ایران…

تلاش بیهوده حجاریان…

هفدهم ماه دی، روز زن در ایران…

بیانیه جبهه ایران‌گرایان در پشتیبانی از تظاهرات گسترده مردم در ایران…

مقالات دگراندیشان جدید

مشکل، مردم ایران نیستند؛ رژیم جانی‌شان است…

قیام ملی نقاب (نجات قیام ایران بزرگ)…

آیت‌الله مایک؛ آمریکاییِ مسلمان‌شده‌، رئیس جدید میز ایران سازمان سیا…

ایران را چرا باید دوست داشت؟…

در باغ وحش آخوندها!…

مقالات هم‌اندیشان جدید

بحثی در مقوله رفراندوم درخواستی و بیانیه پانزده اصلاح‌طلب پشیمان…

آیا هدف روسیه تبدیل ایران به یک «حکومت اقماری» است؟…

مارتین لوتر: مردی که به قرون‌وسطی فرمان ایست داد…

تشدید «جنگ سرد» در مناسبات آمریکا و ایران…

جشن مهرگان، تجدید پیمان با مهر و روشنایی…